بيش فعالي يك مشكل پزشكي است كه باعث مي شود بيمار نتواند توجه كند واعمال را بدون فكر انجام دهد
اختلال بيش فعالي و كمبود توجه (ADHD) يك عارضه رفتاري است كه كودك مبتلا به آن درتمركز و دنبال كردن دستورات دچار اشكال است . اين اختلال نوعي بيماري است كه باعث مي شود تمركز كردن براعمال فرد برايش مشكل باشد.
بيش فعالي يك مشكل پزشكي است كه باعث مي شود بيمار نتواند توجه كند واعمال را بدون فكرانجام مي دهد.
* انواع پيش فعالي :
1- نوع غالباً بي توجه (ADHD)
2- نوع غالباً بيش فعال (تكانشگر)
3- نوع مركب
كودكان مبتلا به نوع اول بيش فعالي درتوجه ودقت و تمام كردن كارها مشكل دارند و كودكان حواس پرت و آشفته اي هستند . محققان دريافته اند كه اين كودكان درانجام كارهاي تحصيلي نيز مشكل دارند.
درنوع بي توجهي كودك بيشتري مشكل را درنگهداري توجه وتمركز دارد. به نظر مي رسد كه او هيچ توجهي به صحبت هاي طرف مقابل نمي كند , دراتمام كارهايش حتي آن كارهايي كه خودش دوست دارد مشكل دارد. به جزييات بي توجه است . هنگام بازي يا انجام تكاليف تمركز كافي ندارد , وسايل خود را مدام گم مي كند يا درخانه و مدرسه جا مي گذارد , دختران بيشتر از پسران به اين نوع اختلال دچارمي شوند.
درنوع پرتحركي / تكانشگري , كودك بسيار پرتحرك بوده وعمدتاً دست به كارهاي خطرناك از جمله بازي با وسايل برقي , بالا رفتن ازديوار يا كمدها و... مي زند . پرحرف است . رفتارهاي پرخاشگرانه از خود نشان ميدهد . دائماً مي خواهد جلب توجه كند . سرجاي خود مدام وول مي خورد , حركت هاي بي جا از خود نشان ميدهد , با دست هايش زياد بازي مي كند , براي انجام هركاري عجله دارد و هميشه درحال دويدن است اين نوع اختلال بيشتر درپسران ديده مي شود.
* همه گير شناسي :
به نظر مي رسد اين اختلال در 3 تا 5 درصد از كودكان درسنين مدرسه رواج داشته باشد , پژوهش ها حاكي ازآن است كه پسران بيشتر از دختران (نسبت 3 به 1 و يا 5 به 1 ) به اين اختلال مبتلا مي شوند همچنين اين اختلال درزايمان اول به شرط پسربودن نوزاد ( تاثير جنسيت ) و خانواده هايي كه والدين آن ها دچار مصرف مواد مخدر , اختلال اجتماعي , اختلال بيش فعالي و ... هستند شايع تراست .
* سبب شناسي :
- كاهش برخي مواد شيميايي خاص درمغز (مثل گلوكز و قند )
- آسيب هاي مغزي نظير مسموميت ناشي از سرب
- آسيب هاي دوران جنيني و عوامل عصب شناسي
* وراثت :
- عوامل رواني اجتماعي نظير محروميت ازمادر (كودكان پرورشگاهي ) محيط هاي اضطراب زادرخانه و مدرسه , كودكان طبقات پايين اجتماع و خانواده هاي از هم پاشيده
- متغيرهاي محيطي
- مصرف بيش از حد بعضي از مواد دررژيم هاي خاص غذايي ( مثل مصرف بيش از حد رنگ هاي خوراكي و شكر )
- حساسيت غذايي
چگونگي درمان :
آنچه بيشترين تاثير را برروند وتاثير درمان مي گذارد تشخيص به موقع وزود هنگام اختلال و ارجاع سريع كودك به پزشك متخصص است كه امكان كاهش آسيب را فراهم مي سازد.
* دارودرماني :
داروهاي محرك دردرمان بيش فعالي به مقدار زيادي مورد استفاده قرار مي گيرند به علاوه بي خوابي , خلق ملالت بار , كندي درك پيشرفت رشد و وزن توام با بي اشتهايي ,تهوع , سردرد و حتي توهمات حسي از يك طرف و نگراني سوء مصرف دارو دردرمان كودكان مبتلا به اين اختلال از سوي ديگر تلاش هاي جديدي را طلب مي كند.
دارو درماني بايد زماني به كارگرفته شود كه مداخلات درماني ديگر امتحان شده باشند و خانواده نتواند درآموزش كنترل كودك شركت كند . كودك فوق العاده غيرقابل كنترل باشد و سابقه تيك عصبي ,اختلال , روان پريشي و اختلال تفكرنداشته باشد و مهمتر اينكه امكان بررسي وارزيابي تاثيرات دارو وجود داشته باشد.
* رفتار درماني :
تقويت مثبت رفتارهاي عادي توسط معلمان ووالدين به همراه بي توجهي و تند مزاجي ها و پرخاش جويي هاي كودك و تمهيدات رفتاري – شناختي , مجموعه درماني موثري را تشكيل مي دهند . دررويكرد رفتاري شناختي ,كودك خود كانون تغييرات خويش است و با خودگرداني , طي مشاهده خود به مقابله با بي اختياري و كمبود توجه و فقدان نگرش آگاهانه مي پردازد . به نظر مي رسد تركيب دارو ودرمان با درمان هاي رفتاري – شناختي , موفق ترين روش دردرمان اين اختلال باشد . روش هاي رفتاري درماني زير براي درمان پيشنهاد مي شود:
- مشاوره فردي ,گروهي يا خانوادگي
- برنامه ريزي آموزش ( مخصوص دانش آموزان بيش فعال ) رژيم غذايي ( كم كردن شكر ورنگ هاي مصنوعي از برنامه غذايي )
* توصيه هايي به معلمان :
- معلمان بايد ميزان عيب جويي و انتقاد از اين دانش آموزان را تاحداقل ممكن كاهش دهند.
- ميزان توجهشان به اين كودكان بايد متناسب بوده و كم وزياد نشود .
- بايد همكاري مداوم و لازم را در برنامه اصلاحي كلاس داشته باشند.
- ايجاد يك رابطه عاطفي بسيار سازنده و مثبت بين معلم ودانش آموزان بيش فعال ضروري است .
- برقراري ارتباط ميان مشاور مدرسه , مدير , والدين كودكان ,روان شناس و روان پزشك كودك موثر است .
- مسلماً تدريس و آموزش به اين دانش آموزان بايد درموقعيت هايي باشد كه توجه آنها به معلم است .
- براي اين دانش آموزان بايد هربار ودرهرزمان فقط يك تكليف تحصيلي تعيين كرد.
* توصيه هايي به والدين :
- پيش بيني برنامه منظمي براي فعاليت هاي روزانه كودك مانند بيدار شدن , بازي كردن ووعده هاي غذا
- آگاهي كودك از قوانين خانه ودرپي داشتن عواقب در صورت رعايت نكردن
- نوشتن قواعد
- تقويت با پاداش و تحسين رفتارهاي خوب
هنگامي كه به كودك خود دستوري مي دهيد , آهسته وواضح صحبت كنيد و به سادگي سخن بگوييد . بهتراست از كودك بخواهيد كه دستورات را تكرار كند.
- نظاره كودك هنگام حضور درجمع دوستان
- بازخورد مثبت با كلام ودادن جايزه به واسطه تسلط برمهارت هاي اجتماعي براي كودكان مبتلا به بيش فعالي
- تقدم تشويق برتنبيه
- جدا دانستن رفتار ناپسند كودك از او
- نشان دادن مداوم علاقه به او براي افزايش اعتماد به نفس كودك
- ثبات وپايداري درانتظارات خود از كودك
- فاصله گرفتن ازكشمكش
- همكاري نزديك با مدرسه و آگاهي از پيشرفت تحصيلي كودك
- ناديده گرفتن تخلف هاي كودك
* توصيه هايي به بيش فعالان :
- سعي كنيد مرتب ورزش كنيد
- به اندازه كافي بخوابيد
- با تمرين هاي آرام سازي , آرامش را به خود برگردانيد
- درصورت مصرف دارو دستورات پزشك را به دقت اجرا كنيد.
- درصورت بروز عوارض دارويي به پزشك خود اطلاع دهيد و با او مشورت كنيد./ج4
